उहाँको ‘अश्वत्थामाको निधारबाट बागमती बग्छ’–२०८०, कवितासङ्ग्रह प्रकाशित छ ।

उहाँ ‘उत्तम काव्य पुरस्कार’–२०८१ र यशस्वी पुरस्कार– २०८१ बाट पुरस्कृत र सम्मानित हुनुहुन्छ ।

यहाँ उहाँको ‘अश्वत्थामाको निधारबाट बागमती बग्छ’ कवितासङ्ग्रहमा रहेका दुईओटा कविताहरुलाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

सम्बोधन

प्रिया,
तिम्रो सम्बोधनमा व्यतित यो रात
यो युगकै सबैभन्दा अँध्यारो रात हो

मसँग छैन त्यति समय
जसको छातीमा लुटुपुटु गर्दै
तिम्रो सपना देख्न पुग्नेगरी निदाउन सकूँ

छैन त्यतिउमेर
जसको चौतारोमा थकाइ मेटी
कसम खान सकूँ तिम्रो प्रेमको

तिम्रो ईश्वर बाँधेको गोठको श्रमिक हूँ म
हाड पग्लिनेगरी श्रम गर्दै
मेरो बिहान सकिन्छ
आत्मा नंगाएर, नांगा शरीर भर्दैमा
साँझ सकिन्छ
कसैले टक्टक्याएर छाना
घरहरु पोखिरहेको किनारमा
एकाला युग चढ्दैमा
जवानीले बिदाइ माग्छ

निष्पट्ट अँध्यारो छ मसम्म पुग्ने बाटो
भीरमौरी पनि बसाइ सरेको
मृत्युमार्ग हो यहाँको राजमार्ग
सखारै हँसिया बोकेर मृत्यु यहाँ
हाम्री आमाहरुसँग
कहालीलाग्दा भीरमा घाँस काट्न निस्किन्छ

दैत्यहरु आँगनमा उभिएर
सुनाउँछन् दैत्यकथा
रत्यौली खेल्छ पहिरो
झ्यालको बाटो भएर हिँड्छ मस्टो
शिर काटेर अर्पिएका छन् यहाँका मान्छेहरुले

तिमीले कहानीमा सुनेको
लुटेराहरु घोडा चढेर आउने गाउँ यही हो
तिम्रो इतिहासमा नामेट भइसकेको
बन्दुक भिरेर बुट बजार्ने सैनिकहरु
अझै रातरातभर गस्ती गर्छन् यहाँ
थाहा हुँदैन बिहानसम्म
को मर्छन्, को बलात्कृत हुन्छन्
को को बेपत्ता पारिन्छन् यहाँ

तिमीले चलचित्रमा देखेजस्तो
मध्यरातमा जल्ने बस्ती यहीँ छ

थाहा छैन कहाँ फुल्छन् मग्मगाउँदा फूल
कहाँ चम्किन्छन् जुनकिरीजस्ता तारा
कहाँ छ प्रेमको स्तम्भ
म हिँडेकै यही दुर्घटनापूर्ण क्षेत्र
चिनेकै यही सन्नाटा
बाँचेकै यही शून्यता हो

प्रिया,
तिम्रो भूगोलको एक मुठ्ठी माटो उचालेर
सक्दिनँ गर्वले यो मेरो हो भन्न
म सक्दिनँ म हिँडेको बाटो मेरो हो भन्न
मेरो केही दाबी छैन
मैले पिउन उठाएको एक अञ्जुली पानीमा

हो, झोँक चल्छ
केबल झोँक चल्छ
उठाऊँ बन्दुक
गाडिदिऊँ बन्चरो मालिकको छातीमा
भासियोस् पृथ्वी
दन्दनी आँखैअगाडि
जलेर नष्ट होस् मानव अस्तित्व

सुकून हिमालहरु
हाहाकार मच्चियोस्
लागोस् वनभरि डढेलो
बमको बर्सात होस्
बारुदको आँधी चलोस्

मेरी प्रिया,
बरु रित्तियोस् प्रेम नै पनि
तर, अब उठाउँदा हतियार
नडग्मगाओस् हात
तिम्रो छातीमा हिर्काउँदा पनि
०००

कर्णाली

सुस्साइ सुस्साइ एकान्तमा बसी
नरो ए कर्णालीः एकदिन सब ठीक हुनेछ

एकदिन ऊ फर्की आउनेछ
फुटेका ओठमा मुस्कान फुलाउनेछ
चिरिएका गोडामा मल्हम लगाउनेछ
श्वास घिटिघिटी, छाती पिटिपिटी
नरो ए कर्णाली

अलिकति घामका बुट्टाहरु
अलिकति पानीका थोपाहरु
अलिकति बादलका झोक्काहरु
एक मुठ्ठी रंगिन आकाश तेरो
एक पाइला धर्तीमा जमिन तेरो
लाखौं रंग छन् इन्द्रेणीका
एक रंग हो तेरो पनि

पुल, नदीमा पुल हुनेछ
हुनेछ टालिएको भित्ता घरको
हावा र हुरी रोकिनेछ
छानोमा पत्थर हुनेछन् नयाँ
आकाश रुन रोकिनेछ

सुस्साइ सुस्साइ एकान्तमा बसी
नरो ए कर्णालीः एकदिन सब ठीक हुनेछ

खच्चर, खच्चर ए खच्चर
जीवनभर तेरै भर
त नै होस् मन्दिर त नै इश्वर
जा जा आजाद भइस् अब तँ
जंगल गई चर जंगल गई चर
यो पाखामा जीवन मुस्कुराउनेछ
नुन र चामल मोटर चढी आउनेछ
नरो ए कर्णाली

स्कूल नजिकै धारो नजिकै
गाडी नजिकै बाटो नजिकै
अस्पताल अनि कर्णाली
नरो ए कर्णालीः एकदिन सब ठीक हुनेछ ।
०००

उहाँका ‘तपाईंहरु मार्फत’–२०४४, ‘लयब्रह्म’–२०६६ र ‘हतारमा यात्रा’–२०६८ कवितासङ्ग्रहहरु र ‘रित्तो गाउँ’–२०७० निबन्धसङ्ग्रह प्रकाशित छन् । ‘अभागी कर्णेल’–२०६८ उहाँको अनुवाद कृति हो ।

उहाँ ‘लोकेन्द्र साहित्य पुरस्कार’–२०५३, ‘राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार’–२०५५, ‘हृदयचन्द्रसिंह स्मृति सम्मान’–२०५९, ‘गरिमा सम्मान पुरस्कार’– २०६४, ‘अग्निशिखा पत्रकारिता सम्मान’–२०६६, ‘.कृष्णभूषण बल स्मृति सम्मान’ –२०७१ ‘साहित्य सन्ध्या पुरस्कार तथा सम्मान’ –२०७४, ‘भूपी स्मृति सम्मान’– २०७५, ‘कर्णाली साधना सम्मान’–२०७६, ‘वासु शशी स्मृति पुरस्कार’– २०७९, ‘स्रष्टा चैत्र ३० सम्मान’– २०७९, ‘मध्यपश्चिम स्रष्टा सम्मान’– २०८०, ‘मानकुमारी स्मृति सम्मान’– २०६५ लगायत पुरस्कारहरुले पुरस्कृत र सम्मानित हुनुहुन्छ ।

यहाँ उहाँको ‘तपाईंहरु मार्फत’ कवितासङ्ग्रहमा रहेका दुईओटा कविताहरुलाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

पीडा वाचन

रुख हल्लाउँदै चलिरहने बतासले दुखाइरहेछ मलाई
मन्दिरमा मात्तिदै बज्ने घण्टाको ध्वनिले दुखाइरहेछ
रेडियोबाट हाम्फाल्दै निस्कने धार्मिक धून
र कहिले उदाउने कहिले हराउने शीतल जूनले दुखाइरहेछ
मनको अज्ञात कुनामा बसेर बिलाउने विगत
र के हुने हो पत्तै नलागेको आगतले दुखाइरहेछ
मानिसहरु रुन नसकेर हाँस्छन्
र हाँस्नै नसकेर फगत कहालीलाग्दो स्वरले रुन्छन्
हाँसो र रोदनको लयले दुखाइरहेछ
म स्वयं आफैलाई दुख्दैछु तपाईंहरुझैं
तपाईंहरु मझैं फगत आशाको भूइँमा उभिनुभएको छ
ओहो ! कसरी खप्यौं केवल पीडाहरु यतिन्जेल
जीवनले स्वयं जीवनलाई दुखाइरहेछ ।

जसलाई मारियो अंगालो मित्रता नै होस्
जसलाई ताकियो गुलेली अथवा शत्रुता नै होस्
सहानुभूतिले दुखाइरहेछ, धापले दुखाइरहेछ
मलाई करोडौं मानिसलाई झैं
सानो जीवनले प्रतिपल दुखाइरहेछ
आमाको नाङ्गो शरीर
र बाबुको प्रबल आशा सम्झँदै
यदाकदा सङ्गीत सुन्छु
बस्, त्यसको तरङ्ग पसेर कानमा
शैली फेर्दै फेर्दै दुखाइरहेछ मलाई
मलाई केले केले दुखाइरहेछ ।

खान बस्छु जब
भोको मानिसका इच्छाले रोक्छन् गाँसहरु
तपाईंहरुलाई स्वागत गर्न पलाँसझैं फुल्छु
र तन्काउँछु ओठहरु
खोल्छु जबर्दस्त दाँत, देखाउँछु
दुख्छ मलाई, म पुनः गभ्भीर हुन्छु
गम्भीरताले दुखाइरहेछ
प्रेयसीको प्रेमले अनायास हमला गर्छ
केही मानिसको आँखाले दुखाइरहेछ
हिउँद छल्न खोज्छु
वर्षात्बाट बाँच्न खोज्छु
धुप हटाउन खोज्छु
खोज्छु, निरन्तर खोज्छु हराएका सपनाहरु
निद्राले दुखाइरहेछ
खुल्ला झ्यालबाट छिर्ने सुप्रभातले दुखाइरहेछ
डाँडाबाट ओर्लेर भाग्ने विचरा घाम पर्खेर बस्छु
प्रतीक्षाले दुखाइरहेछ
मलाई केले केले दुखाइरहेछ ।

सेतो सगरमाथाले दुखाइरहेछ
सन्तला जस्तो पृथ्वीले दुखाइरहेछ
मृत व्यक्तिको पूण्य तिथिले दुखाइरहेछ
बस्, दुख्दैछु म सम्पूर्ण
जसरी दुखाउने गर्छ सम्पूर्ण तलाउ बकुल्लाले
वा नदी दुखाउँछ बल्छीले
यतिखेर मलाई बोल्ने नहुने शब्दको अनुहारले दुखाइरहेछ
आह ! मलाई केले केले दुखाइरहेछ ।
०००

देश दृश्य

शोक सन्तप्त पर्वत
भागिरहेका नदीहरु
र निरन्तर लुकिरहेको सूर्य
कुष्ठरोगीका औंलाझै
पात र क्रमशः हाँगा झारिहेका रुखहरु
सुगन्ध गुमाइरहेको फूलको सानो बगैंचानिर
सीमा हराइरहको चेक–पोष्ट
ग्रहण लागिरहेको चन्द्रमा
तुषारोमा ढुङ्गाझैं नुहाइरहेका
कथित इष्ट–देवताहरु
स्वर हराइरहेका गायक
र बौलाहा बाजाहरु
नाता बिर्सेको परिवारको मूर्ख बाबु
र उसको कामातुरताबाट
डरलाग्दो गरी जन्मेका कर्णाधारहरु
गलत हिसाब पढाइरहेको मास्टर
र चुप लागेको हावापानी
यस नक्सामा
यस भूगोलमा
र यस संस्कृतिमा
सधैं सपना देखिरहन्छ विक्षिप्त किसान
र सधें व्याख्यान दिइरहन्छ पागल दार्शनिक
सधैं सुनिरहन्छ अवाक् श्रोता
अथात् जनता ।
०००

उहाँका ‘हुरीका स्पन्दनहरु’ (२०५२), ‘यसरी देश मरिरहेछ’ (२०५९), ‘हाम्रो रातो यात्रा’ (२०६१), ‘आगोका शब्दविम्ब’ (२०६३), ‘आलोकका प्रतिबिम्ब’ (२०७८) कवितासङ्ग्रह र ‘वर्गसङ्घर्षको सन्दर्भः क्रान्ति र सौन्दर्य’ (२०६६) र ‘सौन्दर्य र संस्कृति चिन्तन’ (२०८०) सौन्दर्यशास्त्र र समालोचनाका कृतिहरु प्रकाशित छन् ।

उहाँ ‘गोकुल पुरस्कार’–२०८० र ‘प्रज्ञा दर्शनशास्त्र पुरस्कार’ –२०८३ बाट पुरस्कृत र सम्मानित हुनुहुन्छ ।

यहाँ उहाँको ‘हुरीका स्पन्दनहरु’ कवितासङ्ग्रहबाट दुईओटा कवितालाई प्रस्तुत गरिएको छ । ।

काली र कुकुर

झलमल सुन्दर महल छ
आँगन छ/हरियाली छ
सुन्दर उपवन छ
त्यहाँ एउटा कुकुर पनि पालिने गर्छ
त्यहाँ काली पनि नोकर्नी बसेकी छ
कुकुर ढलीमली गर्छ
डनलप/सोफा
गलैचा र ओछ्यानमा
दूध र बिस्कुट खान्छ
सधैं–सधैं बजारबाट
‘टोस’ र ‘मख्खन’ उसैलाई भनेर आउँछ
काली उसले खाएको हेरेर
घुटुघुटु थुक निल्छे
जुठेल्नोमा बिहानै भाँडा माझ्न बस्दा
कालीको काँधमा कुकुर उफ्रिन्छ
कालीले उसलाई विवश माया गरेकी छ
कुकुर स्वच्छन्द र स्वतन्त्र
घरका कोठा–चोटामा चहार्छ
सफेद बिछ्यौनामा कुद्छ
मनपरे सुत्छ र कतै मुत्छ
काली बन्धनमा डराई–डराई हिँड्नु पर्छ
र कुकुरले सुतेको, मुतेको स्याहार्नु पर्छ

कहिले कुकुर बिरामी हुँदा
सयौं–सयौं रुपैया उसलाई खर्च हुन्छ
तर काली रोगले, शोकले खाडिँदै
त्यही चिसो छिँडीको अँध्यारो कोठामा सुत्छे

कुकुर रङ्गीचङ्गी रिबन र हारले सजिन्छ
उसका खुट्टामा पाउजू छम–छम गर्छन्

काली फाटेका भुत्लामा
निरीह–निरुपाय भई ढाकिएकी छ
कुकुर साजी खान्छ/काली बासी
कुकुर हृष्टपुष्ट छ/काली चाउरी
कत्ति–कत्ति फरक छ काली र कुकुरमा
काली मान्छे हो र सडेगलेको खाएर बाँच्छ
कुकुर पशु हो र चैनको जिन्दगी भोग्छ

यो महल जहाँ बैंसको रमझम छ
रगतका रोगनहरुले सिंगारिएको छ
संगमर्मरको आँगन छ
भनौं कालीको गोरो छाती
त्यही जुत्तामुनि टाँसिएर किचिन्छ
कुकुर त्यसैमा ढलीमली गर्छ
र त्यहाँ थुक्दिन्छ
फोहो¥याउँछ र कालीलाई हैरान गर्छ
रुपियाँको भूत लागेको यो महल
कुकुर रोएकोमा रुन्छ
र काली रोएकोमा हाँस्छ
यो यद्यपि कालीको सारा पाखुरीको
बल खनिएर अड्एिको छ

कालीको बैंस लुटेर यो मात्तिएको छ
उसको सौन्दर्य र कोमलतामा
काली अभिशप्त बैंस साटेर बाँचेकी छे
जब हावा चल्छ फूलको गन्ध बोकेर
त्यसमै कालीको पसिनाको गन्ध महकिन्छ
कुकुर यता–उता मन्द्राएर डुल्छ
स्वच्छन्द÷स्वतन्त्र
यो कालीको खुसी र स्वाभिमान हुन्छ

महल, उन्मत्त महल
यहाँ कालीको भन्दा कुकुरको महत्त्व छ
मान्छेभन्दा पशुत्व गौरवले हाँसेको छ
स्वतन्त्रता यी दुब्लाहरुको
खुसीहरु यी कालीहरुको
कुकुरले खोसिसकेका छन्
र त काली कुकुरभन्दा निकृष्ट जीवन बाँच्छे
र त काली कुकुरभन्दा ज्यादै टीठलाग्दो र दुर्बल छे
र त काली कुकुरभन्दा
परिबन्धित र अस्तित्वहीन छे

बाँच्नुको अर्थमा
काली मरिरहेको छ
बाँच्नुको रहरमा काली निर्मम मारिएकी छे
म यो कविता लेखिरहेको छु
र आज एउटा प्रश्नसँग टुङ्ग्याई दिन्छु
किन काली अझै पनि मुक र शान्त छे ?
०००

पातहरु पहेंलिन्छन् र बोक्राहरु उक्किन्छन्

पात पहेलिँन्छन् र झर्छन्
बोक्रा जीर्ण भएपछि उक्किन्छन् र खस्छन्
गुभो नभएका काठहरु धमिराएर गल्छन् र कुहिन्छन्
कुहेपछि फल र फूल पनि त
सडकमा मिल्काइन्छन्,

यस्तै हो
एक हुल मुक्तियात्रामा हिँडेका यात्रीहरुमा पनि
कोही थाक्छन् र पछि छुट्छन्
कोही हार खाएर विश्राम लिन्छन् र सिद्धिन्छन्
कोही हुती गुमाएका बाटो छोडेर
समर्पण गर्छन् र विलयन हुन्छन्

एकै भङ्गालोमा बगिरहेकाधाराहरुमा पनि त
कोही किनार लाग्छन् र विलाउँछन्
कुलो काटेर कहिलेकाहीँ नदीको प्रवाहलाई
बगरतिर डो¥याउँदा भासिन्छन्
र बालुवामा पुरिन्छन्
यस्तै हो बग्ने नदीले बग्दै जानुपर्छ
हिँड्ने यात्रीले हिँड्दै जानुपर्छ
बोटले पलाउँदै जानुपर्छ
चोटले पनि पुरिँदै जानुपर्छ

अघि हिँड्नेहरु – पछि पछि फर्केर
गतिमान् पाइलाहरु रोकिएर बिलाउनेहरुलाई
हराउनेहरुलाई प्रतीक्षा गर्नु हुन्न
प्रतीक्षामा कहिलेकाहीँ आफू स्वयं पनि
बिलाइन्छ÷हराइन्छ
हो, कठोर यात्रामा अग्रिम पङ्क्तिमा रहँदा
पहिलो गोली दागिन सक्छ छातीमा
हो, सङ्घर्षको बाटोमा पहिले अघि बढ्दा
शत्रुसँग पहिलो मुठभेड पर्नसक्छ ताँतीमा
सशस्त्र युद्धको महाभारतमा
अग्रगामी अभिमन्युहरु मर्न सक्छन्
दासता विरुद्ध चलेको विद्रोहको वेदीमा
स्पार्टाकस हस्ति बन्न सक्छन्

मरे त के भो ?
अस्मिताको निम्ति चक्रब्युह तोड्न
मृत्यु वरण गर्न सक्नुपर्छ
हवि बने त के भो ?
आजादीको अग्निशिखा प्रज्वलित गर्न
जीवनका चरु होम्न सक्नुपर्छ
तिमीले सशस्त्र युद्ध छेड्यो भने
म भूमिगत हुनेछु
तिमीले कुना कुना देशलाई जुर्मुराउन आह्वान गरे
म महलका आसपास रहनेछु
तिमीले गाउँ गाउँ र बस्ती बस्तीबाट
दीर्घकालीन जनयुद्धको बाटो ततायौ भने
म मुठ्ठीहरुले एकाएक पहरा ढाल्ने छु
यसरी जनसङ्घर्षबाट निरङ्कुशता ढाल्न खोज्नेहरु
यसरी अँध्यारोमा आगोका झिल्का खोज्नेहरु
आगोको मशालसँग नै किन तर्सिरहेछन् ?
किन सशस्त्र युद्धले मानिस काँप्ने गर्छन्
यसरी वर्गीय युद्धको कर्नाल फुकिँदैन
जो तर्किन खोज्छन् ती बहाना गर्छन्
बहानापछि प्रवञ्चना गर्छन्

सत्यलाई ढाकछोप गर्न क्रान्तिको भ्रम दिनेहरु
षड्यन्त्रको जाल बुनेर पलायन हुन्छन्
जनतालाई त्यसरी नै झुक्याउन खोजियो भने
वर्गयुद्धका गुलिया नारा एक ढोँग मात्र रहेछन्
पहेला पातहरु झर्दैमा रुखमा
नयाँ पालुवा फुट्न रोकिन्नन्

बोक्राहरु उक्किदैमा
बोटहरु सुकेर मर्दैनन्
पातहरु त झर्छन्, पलाउँछन्
बोक्राहरु त टाँसिन्छन्, उक्किन्छन्
यो क्रम चलिरहन्छ जीवनको लामो यात्रामा
उकाली–ओराली, झरी र खडेरी आइरहन्छन्
झेल्दै यी सबै अप्ठ्याराहरु
रुखहरु भने दृढतापूर्वक उभिइरहन्छन्

शिशिर ऋृतुका पलहरुले छोड्ने क्रममा
पातहरु पहेँलिन्छन् /झर्छन्
कीरा लागेपछि भित्र डाँठमा
फूलहरु ओइलाउँछन्/ गल्छन्
गलेर झर्ने फूल र पातहरुका कारण
कोही रुखहरुलाई पनि सराप्छन्
तर सराप्नुको कुनै अर्थ छैन
ऋृतुहरुमा पनि शृङ्खला र अनुक्रम हुन्छ
प्रकृतिमा पनि नियम चालु रहन्छ
जङ्गलको पनि ठोस अनुशासन हुन्छ
बादल पनि सीमासम्म मात्र फैलिन्छ
अझ आगोका सपना खोज्नेहरुमा त
लौह अनुशासन र चट्टान जित्ने आँट हुनुपर्छ
रापिला घामसँग जिस्किने कुहिराहरु
छरपस्टिने बादलहरु
तोडेर मर्यादाको सीमालाई
बत्तिने सिमलका भुवाहरु
एकदिन हराउनुपर्छ÷बिलाउनुपर्छ
हराउने बादलका निम्ति
उदास सङ्गीतमा शोकगीत गाइने
कसलाई व्यर्थ फुर्सद हुन्छ र !
मुक्तिको विगुल फुक्नेहरुले
अविरल, अविचल बढ्नुपर्छ
क्रान्तिको बिगुल घन्कियो भने मसानको
शान्ति पनि गुञ्जिनुपर्छ
वेगवान हुरीको आवेगमा
नचल्ने ढुङ्गा पनि चलमलाउनु पर्छ
गतिमान् पाइला बढेपछि
समयले आफै पछ्याउनु पर्छ
त्यसैले मुक्तिका यात्रीहरु सबथोक बिर्सेर
च्यात्दै भ्रान्तिका पर्दाहरु बढ, अघि बढ
तिमी अघि बढ्यौ भने जीवनले पनि
बढ्दै जानुपर्छ ।
०००

उहाँको ‘चुल्ठो’ (२०७७) कवितासङ्ग्रह प्रकाशित छ ।

उहाँ ‘इच्छुक प्रतिभा पुरस्कार’–२०७६ र ‘सहिद शिव पौडेल स्मृति पुरस्कार –२०७८ बाट पुरस्कृत र सम्मानित हुनुहुन्छ ।

यहाँ उहाँको ‘चुल्ठोे’ कवितासङ्ग्रहबाट दुई ओटा कवितालाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

गुलाफको ट्याटु र पन्युँको डाम

तिम्रो छातीमा
रातो गुलाफको ट्याटु भएकै ठाउँनिर
मेरो पनि धामीले पन्यु तताएर डामेको
दाग छ कल्साउँदो

दाग त दुवै दाग नै हुन्
आधुनिक भए पनि
पुरातन भए पनि

तिम्रो दाग
फेसनका लागि
मेरो दाग
बोक्सी लागेकी बिरामीको
उपचारका लागि

यी दुवै दागका लागि
बेलाबेला धुरिन्छन् क्यामराहरु

एउटा फोटो
कुनै म्यागजिनको
कभर पेजका लागि
अर्को फोटो
एनजिओको
आगामी प्रोजेक्टका लागि

एउटै समयमा
हामी दुई थरी दाग बोकेर हिँडिरहेका छौं

त्यो क्यामराको आँखा
सल्बलाउँछ तिम्रो छातीमाथि
कुँदिएको गुलाफमा
जसरी सल्बलाउँछ
मेरो शिरदेखि पाउसम्म
कुनै परचक्रीझैं
धामीको हातमा नाचिरहने
कुमन्त्रित कुचो

सल्बलाउन त
दुवै सल्बलाउँछन् आफूखुसी
एउटा बजारको नाममा
अर्को परम्पराको नाममा

एउटै समय
सल्बलाइरहेको छ हामीमाथि
नयाँ र पुरानो दुवै थरी
सर्पको काँचुली

काँचुली त
दाग लागेपछि
सर्पले पनि फेर्छ
तर, हामीले किन अझै
लगाइराखेका छौं
अरुले लगाइदिएको
दागी जडौरी

यो समय
को लगाइरहेको छ
हाम्रो तनमनमा
दागी संस्कृति ?
०००

पूर्वछापामारको बेचैनी–पत्र

मेरो थोत्रो कमिजको खल्तीमा
मेरा दुइृ प्रिय वस्तु हुने गर्थे
कम्युनिस्ट घोषणापत्र
र, प्रेयसीको प्रेमपत्र

यी दुवै पढ्दा
जति आनन्द आउँथ्यो
त्यति
आफू नखाई आफ्ना कमरेडहरुलाई
खुवाउन पाउँदा
आउने गथ्र्यो

यी दुवै खल्तीमा बोकी हिँड्दा
जस्तो खुसी आउने गथ्र्यो
त्यस्तै खुसी
आफ्नो नेतृत्वलाई सुरक्षा दिँदै
गोलीको पहिलो ढाल
आफ्नै छातीलाई बनाउँदा
आउने गथ्र्यो

प्रेयसी मारिइन्
दोहोरो भिडन्तमा
प्रेमपत्र
सहयोद्धा साथीजस्तै
कतै बेपत्ता भयो
कम्युनिस्ट घोषणापत्र
अझै मेरो खल्तीमा छ

अचेल सिंहदरबार
मेरी प्रेयसीको करङबाट बनेको
सिहासनमा बसी
मेरो बेपत्ता सहयोद्धाको
नलीहाडको राजदण्ड टेकेर
शासन गरिरहेको देख्दा
ढोकाको डोरम्याट बनाइएको म
कसैले खुट्टाको फोहर
मेरो प्यारो कम्युनिस्ट घोषणापत्रमा
पुस्छन् कि भनेर
निकै बेचैन हुने गर्छु ।
०००

उहाँका ‘आगोका याम’ (२०६२), ‘आरुका फूलहरु’ (२०६७) र ‘आमा तिम्रो नाम के हो ? (२०७५) कवितासङ्ग्रह प्रकाशित छन् ।

उहाँ ‘चन्द्रागिरी साहित्य सरोवर सम्मान’–२०८२ र ‘राधादेवी दाहाल सद्भाव स्रष्टा सम्मान’–२०८२ बाट सम्मानित र पुरस्कृत हुनुहुन्छ ।

यहाँ उहाँको ‘आमा तिम्रो नाम के हो ?’ कवितासङ्ग्रहमा रहेका दुईओटा कवितालाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

आमा तिम्रो नाम के हो ?

हजुरबा छोरी भन्नुहुन्छ
मामा दिदी भन्नुहुन्छ
बाबा श्रीमती भन्नुहुन्छ
म आमा भन्छु
आमा तिम्रो नाम के हो ?

म विद्यालय गएँ
महाविद्यालय गएँ
त्यहाँ तिम्रो नाम चाहिएन
धेरैलाई आफ्नो परिचय दिएँ
कसैबाट तिम्रो नाम सोधिएन
म बालिग भएँ,
मताधिकार पाएँ
मेरो परिचयपत्रमा
तिम्रो नाम लेखिएन
म नागरिक भएँ
बाबुकै नामबाट
म जागिरे भएँ
बाबुकै नामबाट
म बेनाम आमाकी छोरी
भन आमा तिम्रो नाम के हो ?

कसैबाट सोधनी नगरेको
कतै उच्चारण गर्न नपरेको
तिम्रो नाम सार्वजनिक गर्न चाहन्छु म
धर्ती भन्ने उपनाम होइन आमा
मलाई तिम्रै नाम चाहिन्छ
भन आमा तिम्रो नाम के हो ?
०००

माइलीकी कोइली

ए, कोइली
गाइदे एउटा नयाँ गीत
ए, गीत
उडेर जा
त्यो बहेको हावा पछ्याउँदै जा
त्यो उघ्रेको घाम पछ्याउँदै जा
र भनिदे
कि
रुखहरुमा पालुवा लागिसके
आरु र नासपाती फुलिसके
म तिम्री माइली
किनारामा जाल बोकेर सम्झिरहेको छु
पर्खिरहेको छु

भनिदे
ए, गीत
त्यो बहेको हावा पछ्याउँदै जा
त्यो उघ्रेको घाम पछ्याउँदै जा
टाढाको मायालाई
गाउँको सम्झना गराइदे
माइलीको याद भराइदे
मरे, यही माटोमा पुरिउँला
बाँचे हातेमालो गरी बाँचुला

ए, कोइली
गाइदे एउटा नयाँ गीत
ए, गीत
उडेर जा
त्यो बहेको हावा पछ्याउँदै जा
त्यो उघ्रेको घाम पछ्याउँदै जा
०००

उहाँका ‘रङ्गैरङ्गको भीर’ (२०६२) र ‘बाडुली र सुदूर सम्झना’ (२०६८) कवितासङ्ग्रह प्रकाशित छन् ।

उहाँ ‘गोपालप्रसाद रिमाल पुरस्कार’–२०८० र ‘अमर नेम्बाङ लिम्बु स्मृति साहित्य सम्मान’–२०८२ बाट सम्मानित र पुरस्कृत हुनुहुन्छ ।

यहाँ उहाँको ‘बाडुली र सुदूर सम्झना’ कवितासङ्ग्रहबाट दुईओटा कवितालाई प्रस्तुत गरिएको

मधेश

यो वर्ष पनि
तेस्तो अन्तर छैन अन्य वर्षभन्दा

उस्तै छ धान उठाएर गइरहेको
ट्याक्टरमा सवार जमिनदारको सुसेली
उस्तै छ अधिया खेतबाट
उठिरहेको हुस्सुको रङ्ग
बरु झन्झन् भोक लाग्न थालेको छ
हुर्किदै गएको छोरालाई
एकाएक छोरीलाई साँधुरो भएको छ
पोहोर साल सिलाइदिएको लेहेङ्गा

यो वर्षचाहिँ
कसरी फरक हुन्थ्यो र अन्य वर्षभन्दा ?
राजधानीतिर खाली शिशी बटुल्न गएको लर्कोले
थोत्रो श्रीपेच दरबार मार्गमा भेटेको खबर छैन
इनार खन्न गएको हूलले
तानाशाह इनारमा हाम्फालेर
आत्महत्या गरेको खबर पठाएको छैन

छाती चिरेर दौडिरहेको राजमार्ग
र, मरिरहेको अजिङ्गरमा
खासै अन्तर छैन
कि कहिलेसम्म हिँडिरहने हुन् नयाँ सालहरु ?
बूढो महेन्द्र राजमार्गमा

कोशी ब्यारेजमा थुनिएको सातकोशी
र, पटक–पटक संविधानको थाङ्नामा सुताइएका
यहाँका मानिसका निद्रामा
कुनै अन्तर छैन
कि कहिलेसम्म अँध्यारोले राज्य चलाउने हो ?
सुन्दर कालो चारकोसे मधेशमा

यो वर्षसमेत
अन्य वर्षभन्दा फरक किन छैन भने–
न गाडिएका छन्
दशगजामा उखेलिएका स्तम्भ
न छोडेको छ राजधानीको चीलले
चल्लाको झैं मधेशको भुत्ला उखेल्न

राजधानीतिर
पानीपुरी बेच्न गएका जन्तीले
उही हजार वर्ष पुरानो बात गरेका छन्–
शासकहरुले पानीपुरी खाएनन्
रगत नै खाए यो वर्ष पनि
विद्यमान वर्ष पनि
भूतपूर्व दुईतीन सय वर्षहरुजस्तै छ

तर यो वर्ष
एउटाचाहिँ अन्तर छ
अन्य वर्षहरुभन्दा
सालिन्दा
शीतलहरले सहादत मधेश
रङ्गिन आगोमा नुहाइरहेछ ।
०००

बालुवाटार

यस्तो ‘पिक्निक स्पट’ हो बालुवाटार
मानौं, मेरो देशको नक्साभित्र पर्दैन त्यो

सारा मानिस भोका छन्
तर भोज अहोरात्र चलिरहेछ बालुवाटारमा
जहाँ एक दाना अनाज उब्जँदैन
फगत ! खेती हुन्छ झुठको
जहाँ एक थुँगा फूल फक्रँदैन
फगत ! मौलाउँछ नीलकाँडा षडयन्त्रको
तर त्यहाँ ढल्काएर फूलमाला
सरकार चाटिरहेछ सत्ताको गुलियो

आगलागी भइरहेछ मानिसका मन–मनमा
भागदौड मच्चिरहेछ सारा गाउँसहरमा
मानौं, बालुवाटार विश्वको मानचित्रमै पर्दैन
जहाँ चलिरहेछ निरन्तर नाचगान
मादक डढेलो उठिरहेछ मनोरञ्जनको
जुद्ध बारुणयन्त्र लगातार निभाइरहेछ
विदेशी रक्सी सल्किएको मन्त्रीहरुका टाउको
‘कक्टेल’मा मदहोस प्रधानमन्त्री
¥याप हानिरहेछ ‘शान्ति ! शान्ति !’

हुरी हुन्हुनाइरहेछ भूगोलका कुना कुना
चारैतिर मडारिइरहेछ रुखपात, बुट्यानहरु
बालुवाटारको आकाशै छोपिनेगरी
भुँवरी उठिरहेछ प्रत्येक बाह्रबजे
सराकार पछारिरहेछ बालुवामा
हरुवा गोरुझैं डङ्डङ्ती

तर सरकार ……
सरकार बालुवामुनि हतियार लुकाएर
लड्डु खाइरहेछ लोकतन्त्रको

यस्तो ‘पिक्निक स्पट’ हो बालुवाटार
मानौं, मेरो देशको नक्साभित्र पर्दैन त्यो
०००

उहाँका ‘महाभारतका गीतहरु’ (मुक्तकसङ्ग्रह), ‘मेरै हिमालजस्तो’ (गीतसङ्ग्रह) र ‘जिन्दगीको कुरुक्षेत्रबाट’, ‘तीर्थ श्रेष्ठका कविताहरु’,(२०५५) ‘धर्सैधर्साको चक्रव्यूह’,(२०७६) ‘हिउँमा लेखिएका नामहरु’(२०८१) कवितासङ्ग्रह प्रकाशित छन् ।

उहाँ ‘राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार’–२०५५, ‘मोति युवावर्ष पुरस्कार’–२०५६, ‘वाशुशशी स्मृति पुरस्कार’–२०७०, ‘शिरोमणी पुरस्कार’, ‘प्रवल जनसेवा श्री’, ‘भूपी काव्य पुरस्कार’–२०७५, ‘पहलमानसिं स्वार साहित्य प्रतिभा पुरस्कार’–२०७५, ‘प्रतिभा पुरस्कार, विराटनगर’–२०८२ लगायत विभिन्न पुरस्कारले सम्मानित र पुरस्कृत हुनुहुन्छ ।

यहाँ उहाँको ‘हिउँमा लेखिएका नामहरु’ कवितासङ्ग्रहबाट दुईओटा कवितालाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

भैगो दुर्गा दाइ !

दुर्गा दाइ
भैगो
यसपटक कुनै भू–दृश्य
चित्राङ्कित नगरौं, भैगो !

पहाडमा जस्तै
पहिरो गएका छन् सुकुमार गालाहरुमा
हिमनदीझैं
अनवरत बहिरहेछ
आँखाको कप्टेराबाट
आँसुको धार
असमयमै फुलेर
हिमालझैं भएको छ
युवकको कपाल

दुर्गा दाइ !
ओ दुर्गा दाइ !!
भोकको मुहार चित्र
बनाउने होइन त आज ?
लेकतिर लागेर
गुराँस भोकाएको
र बेसीतिर फर्केर
चाँप भोकाएको
दृश्यचित्र बनाउने होइन आज ?

यसपटक भैगो दाइ !
हिमालका दृश्यहरु भैगो
हिमालका कप्टेराहरुमा भएर
अड्किँदैन हामीसँगमा भोकहरु
हिमालका जँघारहरुमा गएर
जाकिँदैन हामीसँगका रोगहरु
हिमनदीसँगै
बग्दैनन् हाम्रा शोकहरु

दुर्गा दाइ
यसपटक कुनै भू–दृश्य
चित्राङ्कित नगरौं, भैगो

जब गिट्टी कुट्दै
साडीको फेरले
संसार पुछिरहेकी
साइली तामाङको मुहारबाट
हराएको उज्यालोको चित्र बनाउन सकिन्न
जब उदासीको धून सुसेलिरहेकी
काली दमिनीको ओठमा
मुस्कानको फूल टाँस्न सकिन्न
र जब बिर्साउन सकिन्न
लाहुर गएको छोराको घाउ
बोकेकी बूढीआमालाई
सम्झनाको काँडा
खै कस्तो देखिन्छ
भैगो
यसपटक कुनै भू–दृश्य
चित्राङ्कित नगरौं, भैगो !
०००

मलाई इलाम हुन मन लाग्यो

मलाई बिहानको बतास भएर
चियाका मुनाहरु छुन मन लाग्यो
जाडोले काँपेका छन् नेपाली मनहरु
घाम अस्ताएको यो देशमा
मलाई बिहानको
कलिलो घाम हुन मन लाग्यो
देखिए–देखिए
नदेखिए–नदेखिएझैं
मलाई इलाम हुन मन लाग्यो

बादलको घुम ओढेर
ढसमस्स बसेका छन् पहाडहरु
पसिनाको बर्सातमा
गन्तव्यको खोजीमा छन् मान्छेहरु
बादलहरु भने बेनाम–बेनाम छन्
यस्तोमा मलाई एउटा नाम हुन मन लाग्यो
मलाई इलाम हुन मन लाग्यो

देवताहरु पनि भैगो
राक्षसहरु पनि भैगो
मलाई मान्छेहरुले मान्छे पुज्ने
यौटा घाम हुन मन लाग्यो
मलाई इलाम हुन मन लाग्यो

सुतेरै जिन्दगी काट्नेहरु छन् यहाँ
लुटेरै जिन्दगी बाँच्नेहरु छन् यहाँ
तिनीहरुको बीचमा छु अचेल म
मलाई पसिनाले छोएर
सुन हुने फलाम हुन मन लाग्यो
मलाई इलाम हुन मन लाग्यो

इलाम
तिम्रो सम्मानमा
मलाई स्वयं सलाम हुन मन लाग्यो
मलाई इलाम हुन मन लाग्यो ।
०००

उहाँको ‘यादको सन्दुक’ (२०७८) कवितासङ्ग्रह प्रकाशित छ ।

यहाँ उहाँको ‘यादको सन्दुक’ कवितासङ्ग्रहबाट दुई ओटा कवितालाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

सर्किनी बोजू

कहिल्यै रोइनन् दुःखले
कर्महारा भएको ठानेर
कहिल्यै सरापिनन् भगवानलाई
लोग्नेको चिहानअघि गएर
कहिल्यै पोखिनन् बिलौना

जीवनको तीसौं वसन्त पार नगर्दै
चार सन्तानको एक्लै अभिभारा बनेर उभिँदा
एक पाइला पछि सरिनन्
उभिरहिन् सालको रुख झैं
जिन्दगीको अप्ठ्यारो धरातलमा
टिकिरहिन् उसै गरी सधैं
धर्तीको मजबुत छानो बनेर

बैंसको फूल फक्रिन नपाउँदै
सुकेर झरेपछि हो
काँडाहरुसँग मित लगाएको
सुख्खा मरुभूमिमा
क्याक्टस बनेर मुस्कुराउन थालेको

दिनहुँजसो
मेलापातमा सङ्गीहरुको
रहर लाग्दा कुरा सुनेर
रातमा एक्ले रहरहरुको सिरानी लाएर सुत्थिन्
अनि बिहान सखारै कुवामा गएर
रहरका बुट्टाहरु चिसो पानीले पखाल्थिन्

पुग्थिन् झिसमिसेमै जङ्गल
काट्थिन् दुःखेसोका बुट्टाहरु
बटुलेर, कसकास पारेर
पुराउँथिन् साहुबाको गोठमा
र पोको पारेर ल्याउँथिन् केही माना खुसीहरु
छोराछोरीका लागि
आँसु जस्तै नुनभुटुनहरु

हरेक बर्खामास आँखा चुहिन्थ्यो बलेसीमा
हरेक शिशिरमा मनभित्र गाँठो पथ्र्यो चोलोको तुना झै
हरेक शरदमा मुटु कक्रक्क पथ्र्यो लोग्नेको सम्झनाले
अभ्यस्त भइसकेकी थिइन्
आँसु, पीडालाई कक्टेल बनाई घुट्कोमै पिउन

सन्तानको भाग्य कोर्दाकोर्दै
आफू चुँडिएको चप्पल जस्तै
चुँडिएको भाग्य बोकेर
हिँडिरहिन् चुपचाप चुपचाप
चर्किएको कर्मरेखामा
नाङ्गो पैतालासँगै

जसरी बचेराहरुको
रहरलाग्दा प्वाँखको उचाइ बढ्दै जान्छन्
उसै गरी बढ्दै गए सन्तानहरुका सपना
निस्किए सपना खोज्दै टाढा टाढा
गुँड छाडेर
आ–आफ्नै परिवेश रोजेर

उनी अर्थात् सर्किनी बोजू
आज सत्तरी वर्षमा पनि
उसरी नै गाउँदै छिन् जीवनको गीत
सखारै उठ्छिन्
लाग्छिन् जङ्गलतिर
दुःखेसाका बुट्यानहरु काट्छिन्

बटुलेर, कसकास पारेर
पुराउँछिन् साहुबाको गोठमा
र पोको पारेर ल्याउँछिन् केही माना खुसीहरु
आफ्नै लागि
भोकको विरुद्ध ।
०००

शहरले मलाई

दिनभरि
यो शहरले मलाई
मेसिन बनाउँछ
समयको चालसँगै दौडाउँछ
घरि कुदाउँछ
घरि सुस्तरी हिँडाउँछ

प्रदर्शनीमा राखेको डमी झैं
हरेक पल मुस्कुराई बस् भन्छ
मनभित्र विद्रोहको आगो भुर्भुराए पनि
दबाएर चुपचाप लाग् भन्छ
दुख्छु, थाक्छु, सहेर बस् भन्छ
दुःख लुकाएर फिस्स हाँस् भन्छ

हो, दिनभरि
यो शहरले मलाई
मेसिन बनाउँछ

जब रात पर्छ
तब म मान्छे हुन खोज्छु
दिल खोलेर रुन्छु
उन्मुक्त हाँस्छु

साँच्चै, मान्छे बनिन पनि
दिल खोलेर रुन सक्नुपर्ने रहेछ ।
०००

उहाँका हालसम्म ‘पाइलाहरु शिखरतिर उकासिँदै गर्दा’ (कवितासङ्ग्रह, २०५५), ‘उज्यालो जन्मनुअघि’ (लघुकाव्य, २०६२), ‘लेख्ने विषयको खोजी’ (निबन्धसङ्ग्रह, २०७७) र ‘चित्र र चरित्र’ ( निबन्धसङ्ग्रह, २०८०) प्रकशित छन् ।

उहाँ ‘इच्छुक स्मृति पुरस्कार–२०७५ बाट सम्मानित र पुरस्कृत हुनुहुन्छ ।

यहाँ उहाँको ‘पाइलाहरु शिखरतिर उकासिँदै गर्दा’ कवितासङ्ग्रहबाट दुईवटा कविताहरुलाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

पाइलाहरु शिखरतिर उकासिँदै गर्दा

शान्तिक्षेत्रको आकाशमुनि
भोक, रोग र अन्यायको जाँतोमा पिँधिएर
शोषण, दमन र अत्याचारको आरीमा साँधिएर
गुजराको नयाँकोट फेर्न
साहसको रातो कफन बाँधेर
पाइलाहरु हिमशिखरतिर बढे

विश्वासको डोकोभरि
गरुङ्गो सातु सामल बोकेर
अनकण्टार भीर र पहरामा
आस्थाको दरिलो लठ्ठी टेकेर
दुर्गम कान्ला पाखामा
विश्रामको न्यानो पाल ठड्याउँदै
पाइलाहरु कठिन यात्रामा बढे

इतिहासको एउटा चक्रमा
यस्तै यात्रा थालनीको साहस जोडेर
शिखरको फेदीमा जम्मा भए
सल्लाह भो, शुभ साइतको पूर्वाद्र्धमा

केही ‘नेत्र’ फुटे
केही ‘रत्न’ गुमे
‘राम’ र ‘कृष्ण’ पनि नासिए
थोरै हिमपात भयो
र, पहाड खस्यो
यात्रा छिन्नभिन्न भयो, टुक्रियो

पहिलो साइत बिग्रदैमा
कहाँ मान्न सकिन्छ र दिनै बिग्रियो ?
एउटा युद्ध हार्दैमा
कहाँ भन्न सकिन्छ र लक्ष्य सिद्धियो ?
हिमशिखर नाप्न हिँड्दा
हिमपात केही त भइहाल्छ
कतै पहिरो त खसिहाल्छ

तेजवीर असफल हुँदैमा
तेन्जिङ कहाँ रोकिए र ?
यात्रा थाल्नु पथ्र्यो
र थालियो
यद्यपि यो यात्रामा
वर्षाती, बख्खु र वेतका लठ्ठीहरु
हिम कोट्याउने कुन्जा कीलाहरु
भौजुदा बोकेर पिठ्युँभरि
पाइलाहरु हिमशिखरति उक्लिरहेछन्

यात्रा अवरुद्ध गर्न
ग्रेटवालहरु ठड्याए पनि
सञ्जिवनी उखेल्न हनुमानहरुले
विन्ध्याचल बोके पनि
अंगरक्षक बर्दीधारीले कुखुराहरु
भट्टीमा पोले पनि
स्पातजस्ता चम्किला यात्रुहरु
फैलिँदै, फक्रिँदै
खारिन्छन्, तिखारिन्छन्

र, निरन्तर
यात्राहरु शिखरतिर लम्किरहेछन् ।
०००

को रोक्दछ ?

जतिसक्छौ लगाउ बल हत्याका ठेकेदार हो
उर्लिन्छन झन जति मास्छौ फैलियो सब व्याप्त भो
तर्सन्नन् गोली लाठीले फर्कन्नन् नजिती अब
उठाई मुक्तिका ध्वजा भइ ढिक्का जुटे सब
राता साइतका टीका रोल्पा गोरखा रुकुम हुँदै
वर्गयुद्ध उठ्यो माथि एण्डिजको चुचुरो छुँदै
कुर्चीका मात लागेका पहरेदार हो सुन
सत्ताको आयु छोटियो आयो अवसानको दिन

जे जति मोजमस्तिका सुखका दिन सिद्धिए
लठ्याई विष लागेका जनता बल्ल ब्युँझिए
माहुरी मह निकाल्ने चुस्ने ब्वाँसाहरु मह
साँच्चै मह अति घिच्यौ माडियो पेटमा बह
टल्कन्छन् चुचुरा सेता रातो घाम बिहानीमा
उठ््दैछन् हसिया कुञ्जा रातो तुल सिरानीमा
मार्ग घुमाउरो कठिन तर दिशा स्पष्ट छ
उर्लदो गण्डकी भेल लौरो लिइ को रोक्दछ ?
०००

उहाँको ‘कल्चर अफ लभ’ (२०७०) गजल सङ्ग्रह र ‘जब कविता निस्कन्छ जुलुमा’ (२०८१) कविता सङ्ग्रह प्रकाशित छन् ।

यहाँ उहाँको ‘जब कविता निस्कन्छ जुलुसमा’ कवितासङ्ग्रहबाट दुईओटा कवितालाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

ओ बाहुनी !

ओ बाहुनी !
तेरो र मेरो जात मिल्दैन
धर्म मिल्दैन
रुपरङ र कद मिल्दैन
तर, इः हेर् त !
हाम्रो मन कस्तरी मिलेको !

इतिहासमा
तेरो इतिहासको चुच्चो नाकले
मेरो नेप्टो इतिहासलाई घोच्यो होला
समयको पिरामिड अग्लिँदै जाँदा
मेरो चिम्से आँखाले
तेरो समुदाय विरुद्ध रक्तिम सपना देख्यो होला
समाज र प्रकृतिले तँलाई र मलाई
फरक बनाउने दुश्चेष्टा ग¥यो
ओ बाहुनी,
तेरो र मेरो भाषा मिल्दैन
शैली मिल्दैन
ढाँचा र लवज मिल्दैन
तर, इः हेर त !
हाम्रो प्रणय कस्तरी मिलेको !

जिन्दगीको धरातलमा उभिएर
जिउने अभ्यास गर्दै जाँदा
परिवेश अनुकूल÷प्रतिकुलमा
भलै तैंले अर्कै देवता पुजिस्
भलै मैले अर्कै देवता पुजेँ
तैले मन्दिरमा गएर मलाई नै मागिस्
जसरी मैले मेरो देउताथानमा तँलाई मागें
ओ बाहुनी !
हाम्रो भगवान मिल्दैन
संस्कार मिल्दैन
रीत र परम्परा मिल्दैन
तर, इः हेर् त !
हाम्रो आत्मा कस्तरी मिलेको !

तँलाई मन पर्छ
सभ्यता, एकता, शिष्टाचार
मलाई पनि मन पर्छ
मलाई मन पर्दैन
हिँसा, अन्याय, भेदभाव
तँलाई पनि मन पर्दैन
तँलाई सबैभन्दा बढी मन पर्ने म
मलाई सबैभन्दा बढी मन पर्ने तँ
ओ बाहुनी !
तेरो र मेरो वर्ग मिल्दैन
समुदाय मिल्दैन
कुल र खानदान मिल्दैन
तर, इः हेर् त !
हाम्रो चाहाना कस्तरी मिलेको !

ओ बाहुनी !
अब समाज र दुनियाँको नियम तोडेर
भगवानहरुलाई खुल्ला चुनौती दिँदै
निर्धक्क भएर मेरो अँगालोमा आइज
तेरो र मेरो संसर्गबाट जन्माइदिऊँ
एउटा समुन्नत समाज ।
०००

याक्थुम्बा बाजेको जीवनगीत

आरिन्ने लागे ?
फुर्लुङमा माछा लगाउँदा लगाउँदै
ठट्टैठट्टामा सिवाखोलामा
जिन्दगी त स्वात्तै बगिगएछ हौ आदाङ्बासे !

आज पो लाग्छ
तरुनीको ढाडमा फूलले हानेर लुकेको
लाओःत्नासँग रातभरि धान नाचेको
चतुरे मेलामा जाँड खाएर लडेको
खुकुरी नचाएको
पुलिसले खेदाएको
आरिन्ने लागे ?
आजु त
जोरपोखरीमा स्वात्तै
जवानी सुकेर गैपो सकेछ हौ आदाङ्बासे !

पुर्नेडाँडा र औंसीडाँडा उकालोमा
सुँगुरको फिला र रक्सीको थुन्चे बोक्दा बोक्दै
अल्लोक र हाङ्मानेको बाँझो गराहरुमा
हलोले जीवन कोर्दा कोर्दै
सिमाली र मिक्चिरीले देवता चोख्याउँदा चोख्याउँदै
अक्षतामा जोखना हेर्दा हेर्दै
ठट्टैठट्टामा
जिन्दगी–घाम चुर्लुम्मै डुबिसकेछ हौ आदाङ्बासे !

भर्ती जानेहरु कहाँ कहाँ पुगे र हराए
विदेश जानेहरु कुन लोक या परलोक पुगे
आफू त जान सकिएन है कतै
मायाले पालेको सन्तान जस्तो
बस्तुभाउ छोडेर
सल्लाहरुको सुरिलो पालाम बिर्सेर
रिठ्ठे धारा र सिस्ने धाराको रसिलो पानी भुलेर
जान सकिएन है कतै
बाउबाजेको आत्मा पुरिएको जमिन छोडेर

जङ्गलमा पात बजाउँदा बजाउँदै
च्याब्रुङको ताल समाउँदा समाउँदै
जुन, तारा र घाममा समय नियाल्दा नियाल्दै
तागेरा निङ्वाभू माङलाई पुकार्दा पुकार्दै
आरिन्ने लागे ?
उमेर त भाती जाँडको फुङ्गेमा
फ्यात्तै गलिसकेछ पो हौ आदाङ्बासे !
०००