कहिले
बर्खाको बाढीले
बेस्सरी लतारिन्छु

र, कहिले
हिउँदमा शान्त
बगिरहेको
पानीको स्पर्शले
आनन्दित
हुन्छु

जब पानीमा
आफ्नो छाया बनाएर
चुल्बुलिँदै खेल्छ
बिहानीको कलिलो घाम

घामजस्तै
म उनको आँखामा
पोखिइरहन्छु

र, म उनको
यादको एकान्तमा
हराइरहन्छु ।
०००

निकै प्रेमिल
दुवैले एकअर्कालाई
अगाध माया गर्थे
दुवै रनबन घुम्थे
चारा खोज्थे
गीत गाउँथे
रमाउँथे

कावा खेल्थे
जङ्गल विचरण गर्थे
र, एकअर्कालाई हेरेर मुस्कुराउँथे

एकदिन
भाले पक्षीले पोथी पक्षीलाई
मायालु स्वरमा भन्यो–
’लाटी, अब तिमीले
जङ्गल विचरण गर्नु पर्दैन
चारो खोज्नलाई
हिँड्नु पर्दैन
तिमी यही गुँडमा बस्नू
म चारा खोजेर ल्याउँछु
र दुवै सँगै बसेर
चारा खाऔँला’

पोथी पक्षी मख्ख थिई
आफ्नो भाले पक्षीको पखेटामा
लिप्त रही

चारो खोज्न
गुँड छाडेर पोथी पक्षीले
कतै हिँड्नु परेन

यसरी नै
दिनहरू बिते

र, एकदिन
पोथी पक्षीले उड्न बिर्सिइन् ।
०००

सूर्यजस्तै तेजिला आँखाहरु
जसका आँखाहरुले मृत्युलाई ललकार्छन्
जसका आँखाहरुसँग आँखा जुध्न नसकेर
काला मैकनमाराहरुका आँखाहरु तल झुक्छन्
जसका आँखाहरुले अमेरिकी सैन्य शिविरहरु ध्वस्त हुन्छन्
र शत्रुहरुमाथि धावा बोल्छन्

के ती सामान्य नागरिकका आँखाहरु हुन् ?

जो न कहिल्यै हट्यो आँधीहरुमा
जो न कहिल्यै झुक्यो मृत्युहरुमा
स्वाभिमानले उठेका ती शिरहरु
के पहाडजस्तै अटल/अविचल थिएनन् ?

जसको पवित्र हृदयबाट
आफ्नो भूमिप्रति अपार श्रद्धा बग्थ्यो
र जसको शीतल स्नेहले भरिएको आँखा
क्रूर अमेरिकाली आँखाहरुले डामेको
आफ्नो भूमि सुम्सुम्याइरहन्थ्यो
के ती आँखा भाव विह्वल थिएनन् ?

शान्त अनुहारमा चम्किरहेको आँखा
जब सैगोन हुँदै भियतनाम
र सम्पूर्ण विश्वभरि फैलन्थ्यो
के ती अदम्य साहसले
काला मैकनमाराहरुका मुटु काँपेनन् ?

फाँसीको अन्तिम सजाय सुनाउँदै
जब काला मैकनमाराहरुले
तिम्रो आँखामा कालो कपडा बाँधे
र, कपडा च्यात्दै
तिमी करायौ– ‘छाड, मलाई मेरो
अति प्रिय भूमि हेर्न देऊ’

न्युगेन,
ए ! मेरो प्रिय मानिस
के आस्थाको राता हिमाल मानेर
शिरहरु तिम्रो सामु नतमस्तक थिएनन् ?
के तिम्रो धर्तीमा रातो झण्डा फहराएन ?

जब इतिहास पल्टाउँछु म
र दक्षिण भियतनामको आकाशमा चम्किरहेको
एउटा रातो उज्यालो तारा देख्छु
न्युगेन, जाडोले एकतमास हिर्काइरहेको मेरो भूमिमा
म गर्मीको एउटा राहत महसुस गर्छु
र, दृढताको मुठी कस्छु

न्युगेन, न्युगेन
म प्रेम गर्छु तिम्रा ती आँखाहरुलाई ।
०००

‘मृत्युपर्व होइन मेरो देश’ (२०५५)
कवितासङ्ग्रहबाट

(एक)

हावामा तैरिँदै आयो
एउटा शालीन तस्बिर
र, उसका आँखाहरुबाट
बर्षिरह्यो खुसी

पोखिरह्यो
उसका खुसीहरुले एउटा उज्यालो

क्षणभरमै हरायो
जङ्गलको त्यो उद्विग्नता
सर्सराएर खेलिरहे
रुखका पातहरु
र, तन्मयमा
चराहरुले गाइरहे
उज्यालोको त्यो गीत
बज्यो प्रेमको एउटा मधुर धुन
र, लहराइरह्यो हावा

म एक्कासि
उसको यादको एकान्तमा हराइरहें ।
०००

(दुई)

को हो ऊ
जसको न कुनै तस्बिर छ
न कुनै चित्र
प्रकाशजस्तै आउँछ
र, उसको उज्यालोले
निद्रामा मलाई
मुग्ध बनाउँछ

र, निद्राबाट ब्युँझेर
म उसको यादको एकान्तमा
हराइरहन्छु ।
०००

(तीन)

आऊ
ए बतास
मलाई बिथोल्नेगरी
यो हावाले लहराइरहेका
उसका यादहरुलाई
म यसैगरी
अँगालिरहन्छु

सदियौंदेखि
मलाई उसका यी तस्बिरहरुसँग
अगाध प्रेम छ

म उसको स्पर्शले छोइरहन्छु

र, उसको
यादको एकान्तमा
हराइरहन्छु ।
०००

(चार)

गोधूलिमा
मलाई सधैं किन आइरहन्छ
उसको याद

यी बाटाहरुमा
उसले छाडेर गएका
पाइतालाका डोबहरुलाई
पछ्याइरहन्छु

र, म उसको
यादको एकान्तमा हराइरहन्छु ।
०००

(पाँच)

आहा !
तिमी जून
यसैगरी उदाइ रहनू
मेरो झ्यालबाहिर

चियाइरहूँ तिमीलाई

र, म उसको
यादको एकान्तमा
हराइरहूँ ।
०००

(छ)

ल्याउँछु
ऊ त्यो इन्द्रेणी रङ

र, कोर्छु
ती रङहरुले
उसका यादहरुको
एउटा कोलाज

पर्खिरहन्छु
ती कोलाजहरुमाथि
उसको प्रेमको
हस्ताक्षर

र, म उसको
यादको एकान्तमा
हराइरहन्छु ।
०००

र, म दुई पाइला
अघि बढ्छु

म उभिएको जमिनबाट
मलाई प्रेरित गर्छ मेरा पाइलाहरूले
मलाई अघि बढ्न

र, एक
दुई
तीन

म निसङ्कोच अघि बढ्छु

यसरी नै
म तर्छु जङ्घार
म काट्छु रातको अँध्यारो
म हिँड्छु सयौं दूरी
पहाडहरूको कठिन उकालो
म खेप्छु मधेश
र, तराईको उखुम गर्मी
वन, जङ्गल
र बस्तीहरू

एक एक पाइलाहरूबाट
म आरोहण गर्छु
पुर्खाका सभ्यताहरू
म त्याग्छु निद्रा
मेरा सबै ढलमलहरूका
विरुद्ध म लड्छु
र प्राप्त गर्छु
मानव जातिका खुसीहरू

बाटाहरु तय गर्न
मलाई मेरो एक पाइला भए
काफी छ ।

२०६६

मलाई
यहाँ आएर
मुस्कुराइरहेका
मानिसहरू
र, उनीहरूको
खुसी
निकै मन पर्छ

म उनीहरूको
असीम आनन्दले उठिरहेका
आँखाहरूको लय खोज्छु

आऊ
म तिमीलाई
मेरा आफन्तहरूले
यी पहराहरुमा
छाडेर गएका
पाइतालाका डोबहरू
देखाउँछु

म तिमीलाई
मेरो चोलीको तुना
छिनालेर गएको
भुइँचालोको
एउटा कथा भन्छु ।

मधुपर्क, २०७९

जब हामी छोइरहन्छौं
त्यसका तारहरू
र, त्यसबाट निस्किरहनेछ धुन
म ती धुनहरू टिपेर
मेरो प्रिय कविलाई
समर्पित गर्छु

अनिरुद्ध
शरद ऋतुको यो अन्तिम साँझ
हामी बिदाको एउटा अन्तिम गीत
गाइरहेका हुने छौं
‘अलबिदा सेन,
अलबिदा इच्छुक’

तिमीसँग
ऊ त्यो एउटा हारमोनियम छ
त्यो हामीलाई देऊ
ऊ त्यो एउटा मादल
त्यो बाँसुरी
त्यो गिटार
हामीलाई दिनसक्छौ ?
तिमी यी सब चीजहरू ?
हामी आफ्ना औंलाहरूले बिस्तारै
त्यसका लयहरू
खोजिरहन्छौं

र, जब गीतिमय
त्यसका लयहरू निस्किरहन्छन्
म ती लयहरू टिपेर
मेरो प्रिय कविलाई
समर्पित गर्छु

अनिरुद्ध
शरद ऋतुको यो अन्तिम साँझ
हामी बिदाको एउटा अन्तिम गीत
गाइरहेका हुनेछौं
‘अलबिदा सेन,
अलबिदा इच्छुक’

उदास डाँडा बिग्रिएका घरका छानाहरू भएर
शरदकालीन हावा बग्छ
र सुकिरहेका रूखका हाँगाहरूमा
बेसरम मैथुन खेल्न सुरू गर्छन्
निकृष्ट जल कौवाहरू
पानीका तलाउबाट निस्किएर
अत्यन्त निकटस्थ देखिने ती मौज्दात
जल कौवाहरू नै कविताका विरूद्ध
अहिले युद्धरत् छन्
म केही जरूरी फरमानहरू जारी गर्छु
र, माग गर्छु जल कौवाहरू विरूद्धका
केही कविताहरू

म प्रिय सर्वदाका मजबुत आँखाबाट
कविताको बीजन गर्छु

तिमीसँग
ऊ त्यो एउटा कलम छ
मलाई देऊ
आवश्यक छ अहिले केही कविताहरू
यो बन्द कारागारबाट
माथि आकाशमा देखिएको
बादलको एकसरो रातो धर्कोले बाँधेर
म मेरो प्रिय कविलाई
एउटा रातो किताब
समर्पित गर्छु

पर्खालहरू चुपचाप छन्
र मृत्युका अन्तिम आदेशहरूले बिस्तारै
हामीलाई चियाइरहेका छन् जेलका
गुप्त फाइलहरूबाट

आँखाहरू फेरि यतिबेला
शरद ऋतुको यो अन्तिम साँझ
अन्तिम कोरस गाइरहेछ
‘अलबिदा सेन,
अलबिदा इच्छुक’

अनिरुद्ध
जेलका पर्खालहरू नाघेर
टाढा टाढासम्म फैलिरहेका यी गीतहरू
के तिमीले सुनिरहेका छौ ?

२०५९

घरीघरी
मेरो छातीमाथि तिमीहरू
निष्ठुर बाँधहरू बाँध्न चाहन्छौ
बाँधहरू, जो सिंहदरबारका
अग्ला पर्खालहरू भएर
सधैं मेरो देशमाथि बाँधिइरहे
र, भिक्षु नावातामेका हाडखोरहरूले
सधैं दुख्नेगरी बिझाइरहे बुद्धका
निसृत आँखाहरू

अहँ
मेरो छातीमाथि
काँडेतारहरू हुर्काएर
तिमीहरूलाई अब कुनै आरक्षण
निर्माण गर्न दिन्न

तिमीहरू बाँध्न चाहन्छौ मेरा धमनीहरू
तिमीहरू बाध्न चाहन्छौ मेरा शिराहरू
तिमीहरू बाँध्न चाहन्छौ मेरा रक्त कोषिकाहरू
मेरो छातीमाथि
निषेधाज्ञाका साइनबोर्डहरू हालेर
तिमीहरू बिषाक्त धतुरो
उमार्न चाहन्छौ

अहँ
म मेरो छातीमाथि
तिमीहरूलाई कुनै लागु प्रशोधन केन्द्र
निर्माण गर्न दिन्न

मेरो छातीमाथि
तिमीहरू सधैं
खुर्दलोटनहरू बाँध्न चाहिरह्यौ
मेरो छातीमाथि
तिमीहरू सधैं
युद्धरत् काश्मीर भूमिको
विवादास्पद सीमाहरू कोर्न चाहिरह्यौ
मेरो छातीमाथि
तिमीहरू सधैं
आफ्नो अधिकारको एउटा एउटा
झण्डाहरू गाड्न चाहिरह्यौ
मेरो छातीमाथि
तिमीहरू सधैं
एउटा संवादहीन लडाइँ
लड्न चाहिरह्यौ
र आग्नेयास्त्र निर्माण गरिरहयौ

घरीघरी
किन यो छातीमाथि बाँधिन्छन्
शोकमग्न आँसुका यी नीला बाँधहरू ?

अहँ
सधैं निद्रामा दुःस्वप्नले लखेटिरहेका
यो मुलुकका नागरिकहरूको
चीत्कारहरू बोकेर
म मेरो छातीमा तिमीहरूको
राष्ट्रिय गीतको कुनै धुन बज्न दिन्न ।

२०५९

हठात्, दैलोतिर
फर्कन्छन् आँखाहरू
र ओंठबाट फुस्किन खोज्छन् केही शब्द

मेरी आमाका सम्झनाका छायाँहरू
बिस्तारै पर सर्छन्
र हराउँछन् अँध्यारोमा
थालमाथि खेलिरहेको बत्तीको उज्यालो
अकस्मात निभ्छ

अँध्यारोमा,
आँखाबाट बर्रर्रर्र खस्छन् आँसु

चौतीस वर्षदेखि
यसैगरी
आँखाहरूबाट उठ्छन्
र हराउँछन्
आमाका छायाचित्र

चित्र सौजन्यः सरस्वती गुरुङ

२०६६

सधैं
उसको आँखामा
खेलिरह्यो
पहिरोले
बगिरहेको
बा’को तस्बिर ।

शब्दाङ्कुर–२०७९,